MANDELSZTAM Nadieżda Jakowlewna, ur. 31 X 1899 Saratów, zm. 29 XII 1980 Moskwa, prozaik. Studiowała malarstwo. W 1918 poznała w Kijowie O. Mandelsztama i została towarzyszką jego życia, dzieląc z mężem zesłanie w 1934-37. Po powtórnym aresztowaniu O. Mandelsztama w 1938 przemieszczała się po kraju, unikając aresztowania i ucząc angielskiego w prowincjonalnych uczelniach. Oddała ogromne usługi sprawie ocalenia, a następnie ustalenia i opublikowania kanonu poezji O. Mandelsztama. Opublikowała fundamentalne utwory wspomnieniowe: Nadzieja w beznadziejności (Wospominanija, 1970), Wtoraja kniga (1972, Druga księga), Mojo zawieszczanije (1982, Mój testament), Kniga trietja (1987, Trzecia księga). Tłumaczona na wiele języków, w tym na polski, określana lapidarnie jako "Hercen w spódnicy", M. stworzyła znakomite źródło wiedzy zarówno o samym O. Mandelsztamie, jego środowisku i zapleczu jego wierszy, jak też o dziejach i kryzysie duchowym rosyjskiej inteligencji, która w znacznym stopniu uległa pokusie duchowego samozniszczenia. M. odsłania ten proces z precyzją i wnikliwością dojrzałej analityczki, a także z pasją ocen (momentami niesprawiedliwych), których maksymalizm jest uzasadniony przez ciężkie koleje losu. Moskiewskie mieszkanie M. stało się w ciągu ostatnich kilkunastu lat jej życia ważnym nieoficjalnym ośrodkiem intelektualnego oddziaływania.
